Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, ngoại giao luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong những trụ cột của sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và xây dựng, phát triển đất nước. Ngay từ khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, nền ngoại giao cách mạng Việt Nam đã được hình thành và từng bước phát triển, góp phần tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi, tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế, bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia - dân tộc. Trải qua các giai đoạn lịch sử khác nhau, cùng với sự vận động của tình hình thế giới và yêu cầu của cách mạng Việt Nam, tổ chức bộ máy và hoạt động của ngành Ngoại giao không ngừng được củng cố, hoàn thiện và phát triển theo hướng ngày càng toàn diện, hiện đại và chuyên nghiệp.
Bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, dưới sự lãnh đạo của Đảng, ngành Ngoại giao tiếp tục được kiện toàn về tổ chức, đổi mới về tư duy và phương thức hoạt động, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp đối ngoại trong tình hình mới. Việc tổng kết lịch sử hình thành và phát triển của các đơn vị thuộc Bộ Ngoại giao vì vậy không chỉ có ý nghĩa nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn góp phần làm rõ vai trò, vị trí, chức năng và những đóng góp quan trọng của từng đơn vị trong việc tham mưu, tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương đối ngoại của Đảng và Nhà nước qua các thời kỳ.
Nhằm ghi lại quá trình hình thành, phát triển và những đóng góp của các đơn vị thuộc Bộ Ngoại giao qua các thời kỳ lịch sử, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản cuốn sách Lịch sử hình thành và phát triển các đơn vị Bộ Ngoại giao (1945 - 2025) do Bộ Ngoại giao tổ chức biên soạn. Cuốn sách phản ánh những dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng, kiện toàn tổ chức bộ máy, thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị; đồng thời ghi nhận những thành tựu, đóng góp của các thế hệ cán bộ ngoại giao trong suốt 80 năm xây dựng và trưởng thành của ngành.
Cuốn sách là tài liệu có giá trị phục vụ công tác nghiên cứu, tổng kết lịch sử, giáo dục truyền thống; đồng thời là nguồn động viên, cổ vũ các thế hệ cán bộ, công chức, viên chức ngành Ngoại giao tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, nỗ lực xây dựng nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp, góp phần thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.