Cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược đã kết thúc vào mùa Xuân năm 1975, đất nước ta giành được độc lập và thống nhất, cả nước cùng tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam đã trở thành một đề tài lịch sử lớn, được nhiều nhà nghiên cứu, nhà chính trị trong nước và trên thế giới quan tâm tìm hiểu. Cho đến nay, đã có hàng nghìn cuốn sách và tài liệu nghiên cứu về “cuộc chiến tranh Việt Nam” trên nhiều khía cạnh, nhiều vấn đề khác nhau.
Với tinh thần tôn trọng sự thật, khách quan, khoa học và ý thức trách nhiệm đối với lịch sử, tập thể tác giả là các cán bộ nghiên cứu Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (nay là Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam) đã tổ chức nghiên cứu, biên soạn bộ sách 9 tập Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954 - 1975, tái hiện toàn bộ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước tương đối tỉ mỉ, trong đó cố gắng làm nổi bật một số sự kiện trọng yếu; đồng thời chú trọng phân tích làm rõ nguồn gốc, nguyên nhân của cuộc chiến tranh, sự đấu trí, đấu lực của hai bên tham chiến và những bài học kinh nghiệm. Bộ sách không chỉ mang giá trị tư liệu, cung cấp thông tin khoa học mà còn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, đã được tái bản trọn bộ nhiều lần. Trong lần xuất bản thứ tư năm 2025, bộ sách được hiệu chỉnh một số sai sót, hoàn thiện thêm về nội dung khoa học.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 21 năm gian khổ của dân tộc ta, năm 1972 là dấu mốc đặc biệt quan trọng, tạo ra bước ngoặt lớn của chiến tranh với những thắng lợi có tính quyết định trên cả hai miền Nam - Bắc, cả đấu tranh quân sự, chính trị và ngoại giao. Trên chiến trường Đông Dương, một mặt, đế quốc Mỹ tiếp tục thực hiện Học thuyết quân sự Níchxơn, đẩy mạnh Việt Nam hóa, Lào hóa, Khmer hóa chiến tranh, rút dần quân chiến đấu Mỹ và quân các nước phụ thuộc Mỹ về nước, đồng thời ồ ạt tăng cường cho quân đội và chính quyền Sài Gòn cả vũ khí, trang bị, huấn luyện và viện trợ mọi mặt để chế độ Thiệu đứng vững.Thực hiện chủ trương điều chỉnh phương án tiến hành cuộc tiến công chiến lược trên toàn miền Nam của Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương, ngày 30/3/1972, cuộc tiến công chiến lược năm 1972 của Quân Giải phóng miền Nam bắt đầu bằng ba chiến dịch tiến công ở đường 9 - Trị - Thiên, bắc Tây Nguyên, Đông Nam Bộ kết hợp với các chiến dịch tiến công tổng hợp ở đồng bằng sông Cửu Long và Khu 5, giáng một đòn sấm sét vào quân đội và chế độ Sài Gòn, làm rung chuyển cả Nhà Trắng và Lầu Năm Góc Mỹ. Không cam chịu nhìn chế độ và quân đội Sài Gòn sụp đổ từng mảng lớn, đế quốc Mỹ lập tức huy động tối đa không quân và hải quân đánh phá dữ dội khắp các chiến trường và thúc ép quân đội Sài Gòn phản kích quyết liệt hòng tái chiếm những vùng đã mất.
Thâm độc hơn, đế quốc Mỹ dùng chính sách ngoại giao con thoi xảo quyệt với các nước lớn, thỏa hiệp với Trung Quốc và Liên Xô;đồng thời, từ ngày 06/4/1972, đế quốc Mỹ tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai bằng không quân và hải quân đánh phá khốc liệt, thả mìn bao vây phong tỏa hoàn toàn miền Bắc nước ta hòng bóp nghẹt sự chi viện của miền Bắc cho miền Nam, của bạn bè quốc tế chi viện cho cuộc chiến đấu của nhân dân ta.
Một lần nữa cả nước lại có chiến tranh ác liệt. Quân và dân ta dưới sự lãnh đạo đầy thao lược của Bộ Chỉ huy tối cao của cuộc kháng chiến đã bền lòng và kiên định đẩy mạnh cuộc tiến công chiến lược ở miền Nam, kiên quyết giáng trả đích đáng và có hiệu quả cuộc chiến tranh bóp nghẹt trên miền Bắc nước ta của không quân và hải quân Mỹ, đồng thời tăng cường giúp đỡ cách mạng Lào và cách mạng Campuchia.
Cuộc chiến đấu 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ Quảng Trị mùa hè đỏ lửa năm 1972, cuộc chiến đấu kiên cường 12 ngày đêm đập tan cuộc tập kích chiến lược vào Hà Nội - Hải Phòng bằng máy bay B52 của không quân Mỹ là biểu tượng và bài ca bất tử về sức mạnh con người và ý chí Việt Nam, buộc đế quốc Mỹ dù nhiều lần tráo trở đã phải ký Hiệp định Pari, tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của dân tộc ta, rút hết quân chiến đấu Mỹ và quân các nước phụ thuộc Mỹ ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Nhiệm vụ “đánh cho Mỹ cút” đã hoàn thành. Sự sụp đổ của quân đội và chính quyền Sài Gòn - tức “ngụy nhào” chỉ còn là vấn đề thời gian.
Tập VII: Thắng lợi quyết định năm 1972 trình bày khá chi tiết và tương đối đầy đủ ở tầm khái quát cuộc chiến đấu hào hùng của quân và dân ta trên cả hai miền Nam - Bắc và chiến trường Đông Dương, cả trên mặt trận quân sự, chính trị và ngoại giao.
Tập VII gồm 5 chương: Chương 27: Nắm bắt thời cơ lớn, hạ quyết tâm chiến lược giành thắng lợi quyết định; Chương 28: Tiến công phá vỡ các tuyến phòng ngự mạnh của đối phương trên các chiến trường trọng yếu; Chương 29: Đánh địch phản kích, bảo vệ vùng giải phóng; Chương 30: Chống phá bình định ở miền Nam, cùng quân và dân Lào, Campuchia tiến công, mở rộng vùng giải phóng; Chương 31: Miền Bắc đánh thắng chiến tranh phá hoại lần thứ hai của đế quốc Mỹ, Hiệp định Pari được ký kết.
