Cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược đã kết thúc vào mùa Xuân năm 1975, đất nước ta giành được độc lập và thống nhất, cả nước cùng tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội. Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam đã trở thành một đề tài lịch sử lớn, được nhiều nhà nghiên cứu, nhà chính trị trong nước và trên thế giới quan tâm tìm hiểu. Cho đến nay, đã có hàng nghìn cuốn sách và tài liệu nghiên cứu về “cuộc chiến tranh Việt Nam” trên nhiều khía cạnh, nhiều vấn đề khác nhau.
Với tinh thần tôn trọng sự thật, khách quan, khoa học và ý thức trách nhiệm đối với lịch sử, tập thể tác giả là các cán bộ nghiên cứu Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (nay là Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam) đã tổ chức nghiên cứu, biên soạn bộ sách 9 tập Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước 1954 - 1975, tái hiện toàn bộ cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước tương đối tỉ mỉ, trong đó cố gắng làm nổi bật một số sự kiện trọng yếu; đồng thời chú trọng phân tích làm rõ nguồn gốc, nguyên nhân của cuộc chiến tranh, sự đấu trí, đấu lực của hai bên tham chiến và những bài học kinh nghiệm. Bộ sách không chỉ mang giá trị tư liệu, cung cấp thông tin khoa học mà còn có ý nghĩa giáo dục sâu sắc, đã được tái bản trọn bộ nhiều lần. Trong lần xuất bản thứ tư năm 2025, bộ sách được hiệu chỉnh một số sai sót, hoàn thiện thêm về nội dung khoa học.
Tập IV: Cuộc đụng đầu lịch sử gồm 5 chương: Chương 14: Chiến tranh cục bộ - Đỉnh cao của cuộc đụng đầu lịch sử giữa nhân dân Việt Nam với đế quốc Mỹ; Chương 15: Đánh thắng cuộc phản công chiến lược lần thứ nhất mùa khô 1965 - 1966 của quân viễn chinh Mỹ; Chương 16: Giữ vững thế chủ động tiến công địch, mở mặt trận đường 9 - Bắc Quảng Trị; Chương 17: Đánh thắng chiến lược hai gọng kìm tìm diệt và bình định của Mỹ trong cuộc phản công mùa khô 1966 - 1967; Chương 18: Miền Bắc vừa xây dựng, vừa chiến đấu, đánh thắng các bước leo thang chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ, tăng cường chi viện cho miền Nam (1965 - 1967).
Nội dung tập sách phản ánh cuộc kháng chiến của dân tộc ta trong giai đoạn 1965 - 1967. Đây là thời điểm diễn ra “cuộc đụng đầu lịch sử” giữa nhân dân Việt Nam với đế quốc Mỹ khi chiến tranh đã leo thang lên mức độ nghiêm trọng nhất. Sau thất bại của chiến lược Chiến tranh đặc biệt, đặc biệt là qua các trận thắng lớn của quân dân ta tại Bình Giã, Ba Gia và Đồng Xoài vào mùa hè năm 1965, đế quốc Mỹ đã quyết định thay đổi chiến lược, tiến hành cuộc Chiến tranh cục bộ bằng cách trực tiếp đưa quân viễn chinh Mỹ và các nước chư hầu vào chiến trường miền Nam, đồng thời dùng không quân và hải quân đánh phá dữ dội miền Bắc. Đây là bước leo thang chiến tranh rất nghiêm trọng, đặt cả một dân tộc và chế độ xã hội chủ nghĩa non trẻ trước thử thách hiểm nghèo.
Trước tình hình đó, bằng kinh nghiệm và truyền thống đấu tranh hàng nghìn năm chống giặc ngoại xâm, nhân dân ta dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bình tĩnh, chủ động chấp nhận cuộc đụng đầu lịch sử một cách kiên quyết. Quân và dân ta đã đánh thắng liên tiếp các cuộc phản công chiến lược của quân viễn chinh Mỹ trong mùa khô 1965 - 1966 và 1966 - 1967, khẳng định khả năng “chúng ta hoàn toàn có thể đánh được Mỹ và đánh thắng chúng trong cuộc chiến tranh này”. Miền Bắc xã hội chủ nghĩa vừa xây dựng vừa chiến đấu, kiên quyết đánh trả không quân, hải quân Mỹ và tăng cường chi viện cho miền Nam.
